RAHUL
Doodsbang was ik, want ik was inmiddels illegaal en ik had geen idee van mijn rechten RAHUL

Blog # 10 De weg naar de juiste hulp: een verhaal van kracht en doorzettingsvermogen

Op de helpdesk van CoMensha krijgen we regelmatig te maken met vrouwen en mannen die op zoek zijn naar de juiste hulp. Als slachtoffer van mensenhandel word je geconfronteerd met een trauma dat je hele leven beïnvloedt. Dat iemand jou gebruikt en misbruikt heeft voor zijn eigen gewin, is al een enorme inbreuk op je persoonlijke integriteit en eigenwaarde. Het kost daarna veel tijd en geduld om jezelf weer terug te vinden. Zaken die voor velen vanzelfsprekend zijn, staan op losse schroeven. Je bent gestopt met je opleiding, je hebt schulden, je vrienden zie je nauwelijks meer, je familie vindt contact te pijnlijk. Je hebt veel hulpverleners gezien, maar ze stelden vaak niet de juiste vragen. Je liet ze vaak niet toe. Hoe zet je de stap naar het vragen om hulp, als je zelf niet meer inziet dat je die hulp waard bent? En wat is de juiste hulp voor iemand in deze situatie? 

Slachtoffers mensenhandel kampen naast dat ze zijn uitgebuit, vaak met meerdere problemen tegelijk. Denk aan verslaving, GGZ-problematiek, (licht) verstandelijke beperking, zorgmijdend gedrag, eetstoornissen. Deze vrouwen en mannen hebben gedegen zorg nodig waarbij oog is voor de complexiteit van de problematiek.

Sinds oktober 2019 zijn er 36 speciale opvangplekken geopend voor slachtoffers mensenhandel met zogenaamde multiproblematiek. Voor hen is het vaak moeilijk om een passende plek te vinden. Het hulpaanbod van de reguliere opvang sluit vaak niet goed aan op wat er nodig is.

Plaatsing in de nieuwe opvang (Opvang voor slachtoffers Mensenhandel met Multiproblematiek) gaat via de helpdesk van CoMensha, in overleg met de betrokken professionals. CoMensha bekijkt of een slachtoffer in aanmerking komt voor de OMM, of er capaciteit is en welke instelling of locatie het meest passend is voor de zorg die de cliënt behoeft. 

 

Via de helpdesk maak ik kennis met Marleen (niet haar echte naam). Ze vertelt hoe zij uiteindelijk, na vijftien jaar in een vreselijke wereld te hebben geleefd, de stap naar hulpverlening wél heeft gezet. Ook geeft ze advies aan CoMensha en andere bij slachtoffers mensenhandel betrokken hulporganisaties. Graag neem ik je mee in haar verhaal.  

Naaktfoto’s

Marleen (inmiddels een vrouw van in de dertig) is een meisje van veertien dat later politieagent wil worden. Tot dan toe verloopt haar leven betrekkelijk rustig. Tot het moment dat ze met twee jongens in contact komt. Op het eerste gezicht is het contact leuk en spannend. De jongens geven Marleen en haar vriendin veel aandacht. Maar de vriendschap loopt anders dan verwacht: Marleen wordt door hen gedwongen tot seks met een onbekende man. Een van haar ‘vrienden’ maakt naaktfoto’s van haar, en dreigt die te verspreiden als ze niet met de man naar bed gaat.  

 “Het was het begin van mijn jarenlange ongewenste carrière.” 

Illegale prostitutie

Marleen vertelt zowel aan de politie als aan jeugdzorg dat haar vriendin gedwongen wordt tot prostitutie. Eigenlijk gaat het ook over haarzelf. Ze hoopt dat de instanties dat in zullen zien.  

Maar dat gebeurt niet. In de jaren die volgen werkt ze als minderjarig meisje in het illegale circuit. Ze komt als prostituee terecht in garageboxen en appartementen. Op haar achttiende gaat ze in seksclubs werken. Ze vertelt daar dat ze vrijwillig werkt. De waarheid is echter dat ze al haar inkomsten af moet staan. 
 
“Ik was slachtoffer van mensenhandel, maar durfde er met niemand over te praten.” 
 
Het contact met haar omgeving – haar ouders, familie en vrienden – verslechtert. Ook met haar persoonlijk gaat het bergafwaarts. Ze krijgt anorexia en komt daarom wederom terecht bij Jeugdzorg en in de GGZ. Ook hier vertelt ze niet dat ze wordt gedwongen tot prostitutie, zo erg schaamt ze zich hiervoor. Niemand ziet wat er aan de hand is.  
 
“Zo bleef de fatale fuik in stand en ook de hel waarin ik leefde. Kon iemand mij nog redden?” 

Verloren hoop

Als Marleen op haar achttiende opnieuw hulp zoekt voor haar anorexia, durft ze haar sociotherapeut en psycholoog in vertrouwen te nemen. Ze wordt opgenomen in een kliniek, vanuit waar ze verhuist naar de vrouwenopvang. Na tweeënhalf jaar gaat ze op zichzelf wonen. Maar de geboden hulp heeft niet het gewenste effect. Nog steeds wordt ze gedwongen tot prostitutie.  
 
“Het destructieve karakter van het werk en de gewelddadige dwang door mijn pooiers hadden een vernietigende uitwerking op mijn karakter en op mijn leven. Tegenover de buitenwereld ontkende ik alles, maar zelf wist ik dat het fout zat.” 
 
Haar zelfbeeld is zo laag, ze denkt dat het niet meer goed zal komen. Ook is ze bang dat iemand anders in haar plaats zal moeten werken als zij eruit stapt, daarom blijft ze doorgaan. Ze heeft alle hoop verloren. 

Het begin

Jaren later, tijdens haar werk in een seksclub, komt Marleen in contact met een hulpverlener van Terwille. Zij is in de club om de werkomstandigheden in de seksbranche te controleren.  

“Ik denk eigenlijk dat de hulpverlening al langer vermoedde dat ik gedwongen werkte. Maar ik was meerderjarig en ontkende alle dwang. Niemand kon daarom iets voor me doen.” 

Het is dan zomer 2017. De hulpverleenster regelt een intake met een psychiater verbonden aan Terwille. Tijdens het gesprek met de psychiater hoort Marleen haar zeggen: “Heb vertrouwen. Vertrouwen dat we er samen uit kunnen komen.” 
 
“Nooit had iemand dat op die manier tegen me gezegd. Ik voelde dat ik niet meer alleen stond. Ik durfde eindelijk te zeggen: ‘ik ben slachtoffer van mensenhandel. Maar ik ben alle hoop op een normaal leven verloren'.”  
 
De psychiater wil haar helpen. Marleen is aan de ene kant ontzettend bang, maar ziet ook het begin gloren van een nieuw leven, en daarmee een einde aan de hel waar ze al zo lang in zit.  

Een normaal leven  

Ze gaat in op het hulpaanbod van Terwille. Drie weken verblijft ze op een geheime locatie. Op die manier worden de banden met haar ‘netwerk’ radicaal doorgesneden. Ze moet haar telefoon en laptop afgeven en zit op een zelfs voor haar onbekende plek.  
 
“Ik wist dat het goed voor me was, maar toch was het heel moeilijk. Het gevoel dat het niet goed zou komen met mij was zo sterk, dat ik terug verlangde naar de enige zekerheid die ik had: werken in de seksindustrie.” 
 
Na de drie weken vertrekt ze naar Frankrijk, waar Terwille een beschermde woonplek heeft. Ze blijft hier vijf maanden. Contact met Nederland is nihil, contact met haar oude ‘vrienden’ is verboden. Er is tijd voor gesprekken met behandelaars, en voor het opbouwen van een normaal levensritme.  
 
“Er werd veel behandeld, maar waar je echt van leert is het normale leven: boodschappen doen, bewegen, gezond eten. Deze dingen waren voor mij niet meer normaal”.  

Blik op de toekomst 

Na vijf maanden keert Marleen terug naar Nederland. Ze woont nu zelfstandig met ambulante begeleiding, heeft een eigen studio. Ook heeft ze een werkervaringsplek gevonden. Het is hard knokken om haar nieuwe leven vorm te geven, maar ze is er blij mee, heel blij. Ze krijgt gelukkig alle hulp die ze nodig heeft. 
 
“De krachten die je terugtrekken naar je oude omgeving zijn zo sterk. Ik heb zelfs na mijn terugkomst uit Frankrijk eens geprobeerd om terug te gaan. Daar moet ik nu niet meer aan denken, hoor.” 
 
Bij een GGZ-instelling volgt ze een intensieve behandeling om haar trauma te kunnen verwerken. Ontzettend zwaar, maar de behandeling lijkt aan te slaan. Marleen durft weer vooruit te kijken.  
 
“Mensenhandel is een vreselijk delict. Alles wordt je afgepakt en je verliest de zeggenschap over je eigen lichaam en geest. En dat gedurende vijftien jaar, in mijn geval. Gelukkig is deze hel eindelijk voorbij. Ik kijk weer naar de toekomst. Ik heb weer zeggenschap over mijn eigen lichaam en leven. Ik hoop ooit een Hbo-opleiding te kunnen doen, geestelijke begeleiding of theologie. Mijn droom is om ontwikkelingswerk te doen in Afrika. Ik heb een mooie toekomst voor me.” 

Advies 

Het verhaal van Marleen laat zien hoe lang en zwaar de weg naar de juiste hulp kan zijn. Haar eigen doorzettingsvermogen, het luisterend oor van een psychiater en de daarop volgende behandelingen gaven haar het vertrouwen in zichzelf terug. Ik vraag Marleen wat haar tip zou zijn aan hulpverlenende organisaties en aan CoMensha als Coördinatiecentrum tegen Mensenhandel. Haar antwoord:  
 
“CoMensha als doorverwijzende instantie adviseer ik om korte lijnen te houden met het slachtoffer en hulp en opvang. Houd contact en zorg daarna wanneer mogelijk voor een snelle plaatsing. En aan de hulpverlening in het algemeen: Blijf betrokken en kom je afspraken na. Pak door, een crisis is een kans!” 

 
Erin van de Weijer 
November 2019 
CoMensha | Mensenhandel in beeld 

Meer blogs van Erin of de columns van onze directeur-bestuurder Ina Hut lezen? Klik hier.