RAHUL
Doodsbang was ik, want ik was inmiddels illegaal en ik had geen idee van mijn rechten RAHUL

Blog # 12 – Van slachtoffer naar persoon, van aanmeldformulier naar levensverhaal

Op de helpdesk streven wij er elke dag naar om met open vizier aan het werk te gaan. We gaan op zoek naar de persoonlijke verhalen achter de aanmeldformulieren en adviesvragen die we binnenkrijgen. Dit doen we door te luisteren, vragen te stellen, dóór te vragen. We leggen contact, we regelen, we zoeken uit, we koppelen terug. We horen van onze partners wat er goed en minder goed loopt in aanpak en zorg. We verzamelen de knelpunten en signalen en agenderen deze. We vinden het belangrijk om iedereen te voorzien van een zo goed mogelijk advies, wat de vraag ook is, wie er ook belt. We spreken met bezorgde moeders, bevlogen advocaten, ervaren rechercheurs, betrokken opvangmedewerkers, enthousiaste hulpverleners, en soms met slachtoffers zelf, die een vraag hebben over hun procedure, over opvang of hoe zij in contact komen met een zorgcoördinator.    

Divers werkveld 
Het werkveld rondom de aanpak van mensenhandel en de hulp aan slachtoffers is zeer divers. Mensenhandel is een misdaad die vele verschijningsvormen kent, en ook de slachtoffers zijn heel verschillend. Dit betekent dat ook het zorgveld heel divers is, want iemand die slachtoffer is geworden van mensenhandel heeft op veel verschillende vlakken hulpvragen.  

Op de helpdesk zien wij dagelijks hoe divers onze doelgroep is. Op één dag kunnen we te maken krijgen met: 

  • Een Nederlandse vrouw die vermoedelijk wordt uitgebuit door haar ex-man. Op zijn verzoek is ze de prostitutie in gegaan, hij neemt nu steeds meer van haar verdiende geld in, bedreigt haar en maakt schulden op haar naam;  
  • Een man uit Somalië die vertelt over de misstanden in zijn land: vrouwen en meisjes worden misbruikt en gedwongen tot seks met anderen om een baan te kunnen krijgen, jongens en mannen moeten onder gevaarlijke omstandigheden lange dagen werken tegen weinig loon;  
  • De moeder van een Nederlandse jongen met lvb die geronseld wordt nabij de zorginstelling waar hij woont, ze verliest het contact met hem en is de wanhoop nabij;  
  • Een Thaise vrouw die al jaren in een massagesalon werkt, slecht op de hoogte is van de Nederlandse taal, wet- en regelgeving en met heel veel moeite langzaam aan een hulpverlener haar verhaal begint te vertellen over de misstanden in haar werk; 
  • Een klant van een Nederlandse prostitué die zich afvraagt of hij het werk wel vrijwillig doet, 
  • Een ambulancemedewerker die een Roemeense vrouw, die moest doorwerken met COVID-klachten, behandelt en zich zorgen maakt over haar woon- en werkomstandigheden; 
  • Een rechercheur die een vooraankondiging doet van een politieactie waarbij mogelijk Zuid-Amerikaanse slachtoffers van seksuele uitbuiting zullen worden aangetroffen die opvang en hulp willen en vervoerd moeten worden;  
  • Een zorgcoördinator die met ons wil sparren over een opvangvraag in een complexe casus: een Nederlands mogelijk slachtoffer van seksuele en criminele uitbuiting die kampt met verslaving, trauma en een persoonlijkheidsstoornis.  

Allemaal mensen met een eigen verhaal en achtergrond, die op wat voor manier dan ook in aanraking zijn gekomen met mensenhandel en criminelen.  

Verschillende slachtoffers 
We zien in de aanmeldingen van slachtoffers die bij ons worden gedaan veel verschillende nationaliteiten, mannen, vrouwen, transgenders, meisjes, jongens, meerder- en minderjarigen. We zien mensen uit verschillende culturen, met verschillende sociale achtergronden, verschillende opleidingsniveaus. Mensen die op andere vlakken veel ellende hebben meegemaakt voordat zij in het mensenhandelweb verstrikt raakten. Denk aan: financiële problemen, relationeel geweld, verslaving, dakloosheid, gebrek aan een steunend netwerk, etc. Maar ook mensen bij wie je het misschien niet zou verwachten kunnen ten prooi vallen aan de uitbuiters met hun sluwe methodes. Het verdienmodel van deze mensenhandelaren bestaat immers uit het op zoek gaan naar je zwakke plek, je kwetsbaarheid. Daar maken ze vervolgens misbruik van om er zelf financieel voordeel uit halen. En wie heeft er nu geen zwakke plekken? 

Verschillende vormen van mensenhandel 
Het fenomeen mensenhandel zelf heeft ook vele verschijningsvormen: gedwongen sekswerk, arbeid in andere sectoren, orgaanverwijdering, bedelen en het plegen van criminele activiteiten. We zien verschillende sectoren van uitbuiting: de horeca, de seksindustrie, de land- en tuinbouw, de logistiek, het huishouden, de bouw, de hennepteelt, het drugscircuit en ga zo maar door. In alle gemeenten en in alle landen komt mensenhandel voor. In grote steden én op het platteland. 

Gevarieerde vragen 
Ook de mensen die ons bellen en mailen voor informatie en advies zijn divers: we spreken rechercheurs, opvangmedewerkers, advocaten, hulpverleners, beleidsmedewerkers van lokale of landelijke overheid, bezorgde burgers. Ook worden we benaderd door studenten, onderzoekers, journalisten, programmamakers, schrijvers, artiesten en ga zo maar door. Mensen zijn op zoek naar informatie, hebben vermoedens van misstanden en willen hierover praten, vragen advies, willen hun steentje bijdragen aan de strijd tegen mensenhandel en de zorg voor slachtoffers. 

Doorvragen en luisteren 
We stellen veel vragen aan onze bellers en de mensen die ons mailen.  

  • Wat zijn de signalen van mensenhandel? 
  • Is er sprake van acute onveiligheid? 
  • Is politie op de hoogte? 
  • Om welke hulp vraagt de cliënt? 
  • Is er al hulpverlening betrokken (geweest)? 
  • Zijn er kinderen in het spel? 
  • Wat is de communicatietaal? 
  • Is er een steunend netwerk? 
  • Is er behoefte aan juridische bijstand?  

Zo proberen we als tweedelijnsorganisatie een beeld te krijgen van de slachtoffers en de situaties waarin zij zich bevinden. Ons doel is om passende hulp te vinden voor de mensen die zich bij ons melden of die bij ons worden aangemeld door onze ketenpartners. Door vragen te stellen kunnen we de puzzel steeds verder invullen. Ook onszelf blijven we bevragen. Wat zijn de persoonlijke gevolgen voor het slachtoffer en haar/zijn omgeving? Kun je zowel slachtoffer als dader zijn? Wat zijn de grenzen van slachtofferschap? In hoeverre bepaalt dat iemands identiteit? Dat helpt ons om een open blik te houden en niet te oordelen. Want slachtoffer worden van mensenhandel, dat kan iedereen gebeuren. 

Erin van de Weijer 
Consulent aanpak mensenhandel @ CoMensha 
Maart 2021