JILL
Het belangrijkste is dat ik mijn vertrouwen weer terug krijg JILL

Het schrijnend pad: tijdelijk verblijf voor slachtoffers mensenhandel die geen aangifte kunnen doen

Het is dinsdagavond. Vanessa loopt ietwat aarzelend de supermarkt in. Ze aarzelt, want eigenlijk wil ze haar plan niet uitvoeren. Ze gaat toch. Ze heeft zo'n honger. Als ze de winkel uitsnelt met een half brood onder haar jas, wordt ze tegengehouden door een beveiliger die ze eerder niet gezien had. De politie komt erbij en neemt haar mee naar het bureau. Ze moet vertellen waarom ze wilde stelen. Daarvoor moet ze praten, haar stem gebruiken, maar dat lukt haar niet.

Gelukkig heeft ze een vriendelijke vrouw tegenover zich. Ze heet Roos en is rechercheur bij team mensenhandel. Het lukt Vanessa om flarden te vertellen over wat haar de laatste maanden is overkomen. Drie mannen sloten haar op in een huis waar ze door hen werd verkracht en mishandeld. Ook regelden zij tientallen andere mannen met wie ze gedwongen werd tot seks. Daarnaast moest ze drugspakketjes voor het drietal vervoeren, onder dreiging van drogering. Voor dat ze haar naar Nederland brachten gebeurde ditzelfde in België en in Denemarken. Telkens wisten ze haar weer te vinden.

De geringste aanwijzing van mensenhandel
De rechercheur weet voor nu genoeg, de signalen mensenhandel zijn duidelijk. Vrijheidsberoving. Gedwongen seks met derden. Gedwongen uitvoeren van criminele activiteiten. Mishandeling. Bedreiging. Ze biedt Vanessa de B8 bedenktijd aan[1]. Zij accepteert en wordt door Roos en een collega naar een noodbed voor slachtoffers mensenhandel gebracht. Roos meldt Vanessa aan bij ons. We hebben contact met de opvang en ze stroomt door naar een plek in de COSM[2].

Klachten na uitbuiting
Na een medisch onderzoek blijkt in de dagen hierna dat Vanessa een soa heeft en verschillende vaginale ontstekingen, ze heeft last van buikpijn en hoofdpijn door de mishandelingen. Het onderzoek laat zien dat ze veelvuldig seksueel is misbruikt. Ze durft niet alleen te zijn. Zowel binnen als buiten moet er iemand die ze vertrouwt met haar mee. Ze is bang om opnieuw ontvoerd te worden, maar ook dat de mensenhandelaren haar familie iets aan doen. Ze heeft last van nachtmerries en herbelevingen, is schrikachtig en heeft moeite om zich te concentreren. Ze gaat een intensief behandeltraject in bij ARQ Centrum '45, landelijk centrum voor psychotraumaklachten. Naast PTSS stellen zij ook een licht verstandelijke beperking vast bij Vanessa.

Aangifte doen lukt niet
Haar verhaal uitgebreid vertellen in een aangifte lukt niet. Ze wordt emotioneel en slaat dicht als ze een poging doet. Haar advocaat vraagt de Schrijnend Pad procedure aan bij de IND, en de IND kent deze toe voor een jaar. Het rapport van ARQ en de verklaring van rechercheur Roos bewijzen dat Vanessa niet in staat is om aangifte te doen. Medewerkers van de COSM nemen contact met ons op. Ze melden Vanessa aan voor een plek in de Opvang voor Slachtoffers Mensenhandel met Multiproblematiek (OMM). Vanessa heeft meer begeleiding en behandeling nodig dan de reguliere vrouwenopvang haar kan bieden, geven ze aan. Na afweging van alle beschikbare informatie en diagnostiek komen we tot dezelfde conclusie. Vanuit de COMS stroomt ze door naar de OMM. Hier wordt zij nog steeds intensief begeleid en zet ze elke dag een nieuw stapje in de goede richting. Stukje bij beetje hervindt ze haar zelfstandigheid en onafhankelijkheid. Na het Schrijnend Pad krijgt Vanessa een vergunning voor 5 jaar op humanitaire gronden[3].

Schrijnend Pad procedure
Als de IND het Schrijnend Pad toekent, krijgt een slachtoffer mensenhandel een verblijfsvergunning voor één jaar. Na dit jaar wordt opnieuw bekeken of je in staat bent om aangifte te doen. Zo niet, heb je de mogelijkheid om een reguliere verblijfsvergunning voor bepaalde tijd aan te vragen op niet-tijdelijke humanitaire gronden (de B9.10).

Je komt alleen in aanmerking voor het Schrijnend Pad als je kunt aantonen dat je niet in staat bent om aangifte van mensenhandel te doen. Of omdat je ernstig bedreigd wordt en aangifte een direct gevaar voor je oplevert, en/of omdat je dusdanige psychische of medische klachten hebt dat aangifte doen niet mogelijk is, en/of omdat je minderjarig bent. Als bewijsmiddel[4] is een verklaring van politie of Koninklijke Marechaussee (KMar), waaruit blijkt dat er aanwijzingen zijn van mensenhandel, noodzakelijk. Ook moet je in ieder geval één van de volgende verklaringen kunnen overleggen:

  • Een verklaring van politie of KMar waaruit blijkt dat niet van je kan worden verwacht dat je medewerking verleent aan het strafproces, in verband met ernstige bedreigingen in Nederland door de mensenhandelaar
  • Een gedagtekend en ondertekend schriftelijk bewijs van een medische behandelaar(s), waaruit blijkt welke medische klachten je hebt, welke gevolgen deze klachten hebben voor de medewerking aan het strafproces, en de naam, het adres en het registratienummer  van het register van Beroepen in de Individuele Gezondheidszorg (BIG) of het Nederlands Instituut van Psychologen van de behandelaar(s)
  • Een verklaring van politie of KMar waaruit blijkt dat niet van je verwacht kan worden medewerking te verlenen aan het strafproces in verband met je minderjarigheid.

Hoe vaak komt het voor?
Volgens de Nationaal Rapporteur Mensenhandel wordt de Schrijnend Pad procedure maar weinig aangevraagd[5]. Ook wij hebben maar zelden een aanmelding van een slachtoffer bij wie dit traject wordt ingezet. Wat is de oorzaak hiervan? Mogelijk is – nog steeds – een van de oorzaken dat de regeling bij advocaten en politie nog relatief onbekend is. Met deze blog hopen we weer wat meer bekendheid en bewustwording te creëren. Want slachtoffers mensenhandel met schrijnende verhalen, die zijn er helaas genoeg.

[1] De Bedenktijd is onderdeel van de paragraaf B8.3 van de Vreemdelingencirculaire. De Bedenktijd biedt het vermoedelijk slachtoffer drie maanden om tot rust te komen na de uitbuiting en na te denken over het doen van aangifte. Bekijk hier de wettekst.
[2] Categorale Opvang Slachtoffers Mensenhandel: specialistische opvang voor slachtoffers mensenhandel in de B8.3 bedenktijd, gefinancierd door het Ministerie van VWS.
[3] Deze casus is gebaseerd op verschillende verhalen van slachtoffers die bij CoMensha zijn aangemeld. De naam Vanessa is verzonnen.
[4] Zie voor een uitgebreide beschrijving van de bewijsmiddelen de wettekst B8.3.3: https://wetten.overheid.nl/BWBR0012289/2022-04-01#Circulaire.divisieB8_Circulaire.divisie3_Circulaire.divisie3.3 (geraadpleegd op 22-4-2022).
[5] Zie het artikel Verkenning Schrijnend Pad uit 2015: https://www.nationaalrapporteur.nl/publicaties/publicaties/2015/10/15/dossieronderzoek-naar-verblijfsrecht-mensenhandel-voor-kwetsbaarste-slachtoffers (geraadpleegd op 22-4-2022).

Erin van de Weijer
Consulent aanpak mensenhandel @ CoMensha – Coördinatiecentrum tegen mensenhandel
April 2022