KIM
Ze hebben zich allemaal op afschuwelijke wijze aan mij vergrepen KIM

Reactie CoMensha op Slachtoffermonitor Mensenhandel 2016-2020

‘De aanpak van mensenhandel moet fundamenteel veranderen. Professionals moeten in staat worden gesteld de zorg te bieden die nodig is om (herhaald) slachtofferschap te voorkomen. Hiervoor moeten centrale en decentrale overheden de juiste randvoorwaarden scheppen.’ In de Slachtoffermonitor mensenhandel 2016-2020 die vandaag is verschenen, is dit de hoofdconclusie van de Nationaal Rapporteur Mensenhandel en Seksueel Geweld tegen Kinderen Herman Bolhaar.

CoMensha deelt de conclusie van de Nationaal Rapporteur. De jaren 2016 - 2020 laten een afname in het aantal slachtoffers van mensenhandel zien dat bij CoMensha werd gemeld. Terwijl het aantal slachtoffers naar inschatting vele malen hoger is dan de officiële cijfers. 

De coronapandemie is de belangrijkste oorzaak van de afname van het aantal meldingen van slachtoffers van mensenhandel in 2020. De signalering, identificatie en opvang van slachtoffers ondervonden ernstige hinder. De opsporingsdiensten hebben minder slachtoffers gesignaleerd. CoMensha heeft met name van de politie en de zorgcoördinatoren minder meldingen ontvangen.

Maar ook de onzes inziens te strikte interpretatie van de AVG (ingevoerd in 2018) is een belangrijke oorzaak voor minder signalering van slachtoffers en minder zicht op aard en omvang van mensenhandel. Slachtoffers die niet of onvoldoende in beeld komen, krijgen niet de hulp die ze nodig hebben en lopen zo een vergroot risico op herhaald slachtofferschap. Maar ook slachtoffers die wel in beeld komen, krijgen niet altijd voldoende hulp.

Blijvende prioriteit voor de aanpak van mensenhandel is noodzakelijk, van preventie, zorg tot opsporing en vervolging. Niet alleen in woorden, maar ook in het beschikbaar stellen van de benodigde middelen. Een boodschap die CoMensha ook heeft meegegeven aan de formerende partijen voor het nieuwe regeerakkoord.

Drie aanbevelingen   
Hieronder een reactie van CoMensha op de drie aanbevelingen van de Nationaal Rapporteur. 

Uitbuiting staat zelden op zichzelf 

De Nationaal Rapporteur geeft aan dat meer dan ooit duidelijk is dat mensenhandel niet een probleem is dat geïsoleerd kan worden aangepakt. Uit de rapporten die de Nationaal Rapporteur de afgelopen vier jaar heeft uitgebracht is de overlap tussen de fenomenen mensenhandel en seksueel geweld tegen kinderen steeds duidelijker geworden. Niet alleen de overlap tussen seksueel geweld en (seksuele) uitbuiting komt naar voren, maar ook de verwevenheid van mensenhandel met andere vormen van (ondermijnende) criminaliteit. Daarnaast is de afgelopen jaren steeds duidelijker geworden hoe slachtofferschap en daderschap van mensenhandel in elkaar kunnen overlopen. Bovendien is bij zowel slachtoffers als daders vaak sprake van multiproblematiek.

CoMensha herkent dit beeld. Multiproblematiek bij slachtoffers heeft dan ook een belangrijke focus binnen CoMensha. Naar aanleiding van onderzoek van CoMensha en de Universiteit van Tilburg zijn in oktober 2019 36 extra opvangplekken specifiek voor slachtoffers met multiproblematiek gecreëerd. Opvanginstellingen kunnen in overleg met de desbetreffende zorgcoördinator een slachtoffer bij CoMensha aanmelden voor plaatsing in de Opvang voor slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek (OMM).  CoMensha doet onder meer de weging en is de plaatsende partij in nauwe samenwerking met de geselecteerde instellingen.  

Bied gemeenten en professionals een handelingskader om passende hulpverlening te bieden aan alle vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel.

Uit de Slachtoffermonitor blijkt dat de hulp voor slachtoffers van mensenhandel veelal gefragmenteerd is en niet altijd aansluit op de behoeften van deze groep. Het is van groot belang dat professionals in staat worden gesteld de zorg te bieden die zij nodig achten om (herhaald) slachtofferschap te voorkomen. Hiervoor moeten centrale en decentrale overheden de juiste randvoorwaarden scheppen. Deze moeten langjarig worden volgehouden en verankerd in het systeem. Daarbij moet ook de aanpak van daders niet vergeten worden. De leefwereld van slachtoffers is immers verbonden met die van daders.

CoMensha onderschrijft deze aanbeveling. Sinds 2015 zijn gemeenten verantwoordelijk geworden voor jeugdzorg, werk en inkomen en zorg aan langdurig zieken en ouderen. De positie van slachtoffers van mensenhandel is er vervolgens niet beter op geworden. Tevens zijn er grote regionale verschillen in de hulpverlening. Sinds 2018 faciliteert CoMensha, in samenwerking met de VNG, gemeenten bij de realisatie van mensenhandelbeleid en het inregelen van een landelijk dekkend netwerk van zorgcoördinatie. Afspraken die voortvloeien uit het Interbestuurlijk Programma dat loopt tot en met 2022. Ter ondersteuning is er een Kompas ontwikkeld, een overzichtelijk digitaal instrument dat gemeenten toegesneden informatie met concrete handvatten biedt met betrekking tot mensenhandel, rol en verantwoordelijkheden. Ook is er een longread gemaakt Onzichtbaar | Mensenhandel in Nederland, bedoeld voor elke bestuurder, professional en alerte burger die voor slachtoffers het verschil wil maken.

Er zijn goede stappen gezet door veel gemeenten, maar nog steeds hebben niet alle gemeenten de aanpak van mensenhandel voldoende geborgd. De aanpak van mensenhandel is een weg van lange adem. Ook na 2022 dient volop prioriteit te worden gegeven aan de aanpak van mensenhandel en de verankering daarvan. Blijvende inzet en facilitering op landelijk en gemeentelijk niveau is essentieel.

Extra aandacht nodig voor arbeidsmigranten, minderjarigen en slachtoffers in migratiestromen 

Bij het bieden van passende hulp is het belangrijk om te focussen op de hulpbehoefte van de meest kwetsbare groepen. De Slachtoffermonitor wijst in het bijzonder op drie groepen: arbeidsmigranten, minderjarige slachtoffers van seksuele uitbuiting en mensen in migratiestromen. De Nationaal Rapporteur wijst op de lastige aansluiting van het Nederlandse aanbod van hulpverlening op de behoeften van die drie groepen.

CoMensha is in lijn met de Nationaal Rapporteur Mensenhandel van mening dat meer prioriteit moet worden gegeven aan arbeidsmigranten, minderjarigen en slachtoffers in migratiestromen.

Arbeidsmigranten

Voordat er sprake was van de corona pandemie maakte CoMensha zich al zorgen over de positie van arbeidsmigranten. Door de corona pandemie is hun positie onder een vergrootglas gekomen. Het Aanjaagteam Bescherming Arbeidsmigranten, onder leiding van Emiel Roemer heeft de problematiek van arbeidsmigranten goed in beeld gebracht en is gekomen met diverse aanbevelingen. De opvolging gaat echter langzaam en de demissionaire staat van de regering draagt daar niet aan bij. Er dient meert vaart gemaakt te worden met de aanbevelingen. 

Minderjarigen

Als minderjarige slachtoffers al gesignaleerd worden, is er niet altijd gespecialiseerde hulp aanwezig. Niet goed ingekocht, te weinig expertise. Belangrijk is dat er voldoende landelijke expertise is voor minderjarige slachtoffers van mensenhandel en dat de drempels (vooral financiële) om daarvan gebruik te maken, worden verlaagd.

Minderjarige slachtoffers die in jeugdzorginstellingen terechtkomen, worden vaak niet voldoende herkend. CoMensha heeft in samenwerking met Jeugdzorg Nederland, Landelijk Kenniscentrum LVBNederlands Jeugdinstituut en Tilburg University onderzoek gedaan naar signalering van mensenhandel in de jeugdzorg. Deze is onvoldoende. Daarom is training en kennisontwikkeling over mensenhandel bij professionals werkzaam in de jeugdzorg belangrijk, gericht op zowel vroegtijdige signalering, triagering en passende bescherming, als op de competenties die bijvoorbeeld nodig zijn bij het voeren van gesprekken over thema’s die als lastig ervaren worden of waarop een taboe heerst. Bovendien moet het onderwerp mensenhandel structureel aandacht krijgen binnen de jeugdhulporganisaties. 

CoMensha, Jeugdzorg Nederland, Landelijk Kenniscentrum LVB en het Nederlands Jeugdinstituut zijn daarom met betrokken landelijke en lokale partijen, jeugdhulporganisaties en brancheorganisaties in gesprek over wat nodig is om de aanbevelingen uit dit onderzoek te implementeren en daarbij aan te sluiten bij de behoefte uit het veld en de dagelijkse praktijk. Het ministerie van VWS kan en moet hierin de regierol meer pakken. Te meer ook om herhaald slachtofferschap en daderschap te voorkomen.

Slachtoffers in migratiestromen

CoMensha ziet dat identificatie van deze doelgroep is afgenomen, mede naar aanleiding van de aanscherping van de Vreemdelingencirculaire, en dit baart zorgen. Conform de verplichtingen uit de Europese mensenhandelrichtlijn hebben álle vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel recht op de benodigde bescherming en zorg. De hulpverlening dient hierbij losgekoppeld te worden van verblijfsstatus en het strafrechtelijke proces tegen de eventuele dader. Het is in het belang van vermoedelijke slachtoffers mensenhandel en in het belang van de aanpak van mensenhandel dat ook slachtoffers uit de zgn. derde landen de kans krijgen hun verhaal te doen.

De afgelopen twee jaar heeft CoMensha deelgenomen aan het Europese REST-project. REST staat voor REsidency STatus: Strengthening the Protection of Trafficked Persons wat mede is gefinancierd door de Raad van Europa. Het doel van het project is het versterken van de positie van slachtoffers van mensenhandel uit derde landen en het recht op een verblijfstatus in het licht van bescherming op lange termijn. Ook uit het REST-project is naar voren gekomen dat onvoorwaardelijke bescherming voor slachtoffers van mensenhandel, ongeacht verblijfstatus en ongeacht het al dan niet meewerken aan een strafrechtelijk onderzoek, aan de basis moet liggen.

Handelingsperspectievenvoor passende hulpverlening

De Nationaal Rapporteur sluit zijn rapport af met handelingsperspectieven voor bovengenoemde punten, die aansluiten bij de behoeften van slachtoffers en specifiek bij de drie kwetsbare slachtoffergroepen: arbeidsmigranten, minderjarigen en slachtoffers in migratiestromen. De handelingsperspectieven zijn een uitwerking van de overkoepelende aanbeveling om gemeenten en professionals een handelingskader te bieden voor passende hulpverlening aan vermoedelijke slachtoffers van mensenhandel. CoMensha onderschrijft deze handelingsperspectieven. De activiteiten die CoMensha uitvoert zijn hiermee ook in lijn.

Aanvullend roept CoMensha het Ministerie van Justitie en Veiligheid op om de AVG conform de geest van de wetgeving te interpreteren en zo meer zicht te krijgen op aard en omvang van mensenhandel. Dat is ook in het belang van het slachtoffer. Met de te strikte interpretatie wordt (letterlijk) het zicht ontnomen op waar het echt om gaat: het bestrijden van mensenhandel, voorkomen van slachtofferschap en bescherming van slachtoffers.

Het beeld van 2020, jaarverslag CoMensha  

Op 18 oktober, de Europese dag tegen mensenhandel, is het Jaarbeeld 2020 van CoMensha uitgekomen. In dit jaarbeeld gaat CoMensha o.a. in op de afname van het aantal (mogelijke) slachtoffers van mensenhandel die in 2020 bij CoMensha zijn gemeld. Het verschil in het aantal van 1013 slachtoffers over 2020, zoals bij CoMensha gemeld, en de 984 door de Nationaal Rapporteur, is te verklaren doordat de Nationaal Rapporteur (mogelijke) slachtoffers van seksuele uitbuiting die uitsluitend door de Koninklijke Marechaussee (KMar) bij CoMensha zijn gemeld, niet meeneemt. 

Klik hier voor het Jaarbeeld 2020 van CoMensha.