menu Steun ons
Jill
Jill  Mijn verhaal Het belangrijkste is dat ik mijn vertrouwen weer terug krijg  
Steun de slachtoffers
Voorlichting donderdag 22 jun 2017

Blog #4 - Tot rust komen na de uitbuiting: het leven in de opvang




In de vorige blogs vertelden we jullie over een Nederlands slachtoffer van mensenhandel met zogenaamde multiproblematiek (zij was licht verstandelijk beperkt en drugsverslaafd) en hoe lastig het was om voor haar een goede opvangplek te vinden. Bij mensenhandel denken mensen echter vaak eerst aan buitenlandse slachtoffers. Vrouwen en mannen uit Oost-Europa en Afrika, misschien ook Azië, die onderweg naar en/of in Nederland verstrikt raken in het web van mensenhandelaars. Sommigen komen naar Nederland om een beter leven voor zichzelf op te bouwen, anderen worden geronseld, maar geen van hen weet van te voren dat zij terecht zullen komen in een wereld van gedwongen werk, afhankelijkheid en geweld.


Wanneer buitenlandse slachtoffers uiteindelijk uit deze situatie van uitbuiting zijn gekomen, is er gespecialiseerde opvang beschikbaar op drie plekken in Nederland. De zogenaamde COSM (Categorale Opvang voor Slachtoffers van Mensenhandel) wordt gefinancierd door de overheid. Het gaat in totaal om 70 plekken, verdeeld over twee locaties voor vrouwen en kinderen en één voor mannen en gezinnen. De COSM bestaat sinds 2010, mede door toedoen van CoMensha. Wij hebben er plaatsingsbevoegdheid, wat wil zeggen dat we slachtoffers in de B8.3-bedenktijd direct in de opvang mogen plaatsen.


De bedenktijd is onderdeel van de B8.3 Regeling Mensenhandel. Na een intakegesprek met Politie of Koninklijke Marechaussee waarin sprake is van signalen van mensenhandel, krijgt het slachtoffer de bedenktijd aangeboden. Hij of zij krijgt dan maximaal drie maanden de tijd om in rust en met de juiste informatie na te denken over of hij of zij aangifte van mensenhandel wil doen. In deze periode verblijft iemand rechtmatig in Nederland en kan dus niet worden uitgezet, ook al beschikt hij of zij niet over identiteitsdocumenten.

CoMensha onderhoudt nauw contact met de opvanglocaties en organiseert jaarlijks een themadag in het kader van deskundigheidsbevordering voor de medewerkers. Ook organiseert CoMensha jaarlijks de Ontmoetingsdag, waar de bewoners van de COSM’s en andere opvanginstellingen met hun hulpverleners in het zonnetje worden gezet, met elkaar in gesprek kunnen gaan en deel kunnen nemen aan workshops.

Om je een beeld te geven van hoe het er in de opvang zoal aan toe gaat lees je hieronder een interview met Chantal Vermeulen. Chantal werkt al zeven jaar als hulpverlener bij de COSM.

Hoe zijn de mensen die bij de COSM binnenkomen eraan toe?
“Dat verschilt echt per persoon, er is eigenlijk geen peil op te trekken. Soms komt iemand heel angstig binnen, is ze het vertrouwen in mensen kwijt en durft ze de straat niet op. In de loop van de tijd zie je haar vervolgens opbloeien en sterker worden. Maar andersom kan het ook: iemand houdt zich in het begin van de opname heel sterk, staat nog in een soort survivalstand. Zij beseft zich steeds meer wat ze heeft moeten doormaken en op een later moment komt dan de klap. Vaak uit dit zich in PTSS.”

Waar begin je als hulpverlener mee als er een slachtoffer binnenkomt?
“Als haar persoonlijke gesteldheid het toelaat beginnen we met een opnamegesprek. Daarin leggen we haar uit waar ze is, wie wij zijn en wat we kunnen bieden. De huisregels worden doorgenomen en mocht ze de behoefte hebben om iets over zichzelf te vertellen of over wat er is gebeurd, dan is daar ruimte voor. Vervolgens wordt een persoonlijk begeleider, een soort mentor, toegewezen. Die regelt alles wat er moet gebeuren. Denk bijvoorbeeld aan het regelen van een advocaat en een uitkering. Deze mentoren houden regelmatig gesprekken met de bewoners waarin bijvoorbeeld voorlichting wordt gegeven, maar waarbij ook wordt gekeken naar wat iemand wil en/of nodig heeft.”

Hoe ziet een dag van een COSM-bewoonster er zoal uit?

“Om 09:00 uur starten we met een koffiemoment. Daarin komen we bij elkaar en nemen we de activiteiten door die voor die dag gepland staan, delen we de post uit en als er bijzonderheden of mededelingen zijn worden deze ook besproken. Er staat koffie, thee, chocomel, en warme melk klaar voor de liefhebbers. Het is voor de bewoners een rustige start van de dag.
Om 09:15 uur begint de activiteit van de dag. We bieden onder andere Nederlandse en Engelse les aan, weerbaarheidstrainingen, creatieve activiteiten, dansen, mindfullness, sport, computerlessen, conversatielessen, verschillende voorlichtingen/trainingen, maar ook gezamenlijk schoonmaken hoort hier bijvoorbeeld bij. Tevens komt Equator Foundation wekelijks voor de preventiegroep waarbij (o.a. psychische) klachten worden besproken en de bewoners advies krijgen over hoe hiermee om te gaan. Twee keer per week eten we gezamenlijk. Dan koken er één of twee bewoners voor de groep. Zo kunnen we letterlijk van elkaars cultuur proeven.
We werken samen met diverse externe organisaties en vrijwilligers om een sterk dagbestedingsaanbod te kunnen bieden. Dit wordt grotendeels binnenshuis gegeven, maar we werken ook samen met bijvoorbeeld Not4Sale, dat bewoners de mogelijkheid biedt een leer-werktraject te volgen in een restaurant. Hiermee kunnen zij een certificaat of diploma bemachtigen.”

Hoelang blijven slachtoffers in de COSM? Waar gaan zij daarna naar toe?
“De COSM is een crisisopvang en dus duurt het verblijf officieel maximaal drie maanden. Daar streven we ook naar. Maar dit blijkt (helaas) in de praktijk niet altijd mogelijk; soms blijft iemand langer dan drie maanden bij ons. Afhankelijk van de hulpvraag en het (passend) vervolgaanbod stroomt een bewoonster door naar een vervolgplek. Meestal kan ze daar blijven voor een langere periode en van daaruit werken aan haar doelen.
We hebben sinds een paar jaar ook een aantal taakstellingwoningen1 waarnaar bewoners die redelijk zelfstandig zijn door kunnen stromen. Daar wonen ze samen met nog één andere bewoonster en is het de bedoeling dat ze zo zelfstandig mogelijk wonen en dingen zelf regelen. Uiteraard met op de achtergrond een begeleider van ACM en contactpersonen van de gemeente, mocht er toch hulp nodig zijn. Als iemand aangemeld is voor de wachtlijst van een taakstellingwoning, verblijft ze meestal bij ACM-COSM tot ze kan verhuizen.
Het gebeurt ook wel dat bewoners zelfstandig een woonruimte vinden, bijvoorbeeld via hun netwerk.
Een aantal bewoners wil terug naar hun land van herkomst. Dan proberen we iemand zo snel en veilig mogelijk terug te laten keren. We werken samen met een aantal organisaties zoals de IOM om bijvoorbeeld de terugreis te regelen, of iemand de (financiële) middelen te bezorgen voor een nieuwe start in het land van herkomst.
Helaas komt ook voor dat iemand geen recht meer heeft op verblijf op basis van de B8.3-vergunning. Vaak vraagt zij dan asiel aan, of gaat de illegaliteit in. Als iemand asiel aanvraagt, gaat zij een andere procedure in en kan ze niet meer bij het ACM-COSM blijven. Dan zorgen we ervoor dat zij naar het aanmeldcentrum in Ter Apel wordt gebracht. Verblijf bij ACM-COSM kan dus variëren van een paar dagen tot een paar maanden.”

Zijn er ook kinderen in de COSM? Wat zijn de voorzieningen voor hen?

“Ja, we hebben ook plek voor kinderen. Voorwaarde is wel dat ze er samen met moeder (18+) verblijven. En we hebben ook vaak zwangere bewoners, dus regelmatig worden er baby's geboren tijdens het verblijf bij ACM-COSM. Als het kindje de leerplichtige leeftijd heeft, zorgen we ervoor dat het zo snel mogelijk naar school kan.
Binnen ons gebouw (van overkoepelende organisatie HVO Querido, red.) hebben we de kinderclub. Daar worden elke dag verschillende activiteiten georganiseerd voor kinderen vanaf vier jaar. De kinderen die bij ACM-COSM verblijven mogen daar ook aan mee doen. Tevens hebben we een speelplaats waar de kinderen in een veilige omgeving buiten kunnen spelen en is er een speelkamer binnen. We hebben korte lijntjes met een verloskundigenpraktijk, kraamzorg en het consultatiebureau. Binnen ons pand werken ook collega's van Altra jeugd en opvoedhulp. Elk gezin melden we bij hen aan. Er vindt dan een kennismakingsgesprek plaats waarin wordt gekeken naar wat Altra voor hulp kan bieden aan het gezin. Ook is er een kindertherapeut in huis, die speltherapie kan doen met de kinderen. Elk jaar wordt in de zomervakantie door een externe organisatie een vakantiekamp georganiseerd. Als kinderen hier oud genoeg voor zijn kunnen we ze hiervoor aanmelden.”

Hoe vind je het om dit werk te doen? Wat vind je leuk of interessant en wat minder?

“Ik werk nu 7 jaar bij ACM-COSM, sinds de start van de COSM. Ik kan oprecht zeggen dat ik dit de leukste baan vind die ik tot nu toe heb gehad. Er is zoveel diversiteit. In nationaliteiten, karakters en persoonlijkheden, hulpvragen, werkzaamheden. We helpen bewoners met van alles: van een sneetje in de vinger tot en met de aanvraag van een verblijfsvergunning. Zo zijn we van alle markten thuis.
Geen dag is hetzelfde. Ik probeer te plannen wat ik zal doen op een werkdag, maar eigenlijk verloopt het altijd weer anders. Er is zoveel reuring, je kunt vooraf nooit zeggen wat er zal gebeuren. Die reuring en dat onverwachte vind ik leuk, maar het is tegelijkertijd ook het lastige aan dit werk. Als je een deadline hebt om iets te regelen, kan het zijn dat je er simpelweg niet aan toe komt.
We maken zoveel verschillende dingen mee met bewoners. Ondanks de nare reden waarom iemand bij ons geplaatst wordt, zijn er ook heel veel leuke momenten. Het is zo dankbaar om te zien hoe iemand kan groeien tijdens of na verblijf bij ACM-COSM. Daar doe je het voor.”

Wij als CoMensha zijn ontzettend blij met de COSM. In de loop der jaren hebben zij expertise opgebouwd in de hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel en zijn zij niet meer weg te denken uit het werkveld. In de COSM plaatsen we cliënten dan ook met een gerust hart, omdat we weten de zorg en hulp op zoveel verschillende gebieden direct en op zeer betrokken wijze wordt opgepakt.

1Gemeentes hebben de opdracht (taakstelling) om huisvesting voor een vast aantal asielzoekers met een verblijfsvergunning te regelen. Ook slachtoffers van mensenhandel met de B8.3-vergunning hebben onder bepaalde voorwaarden sinds 2012 via deze regeling recht op een woning.

Juni 2017
CoMensha | Mensenhandel in beeld
Erin van de Weijer, consulent aanpak Mensenhandel