menu Steun ons
Rahul
Rahul  Mijn verhaal Doodsbang was ik, want ik was inmiddels illegaal en ik had geen idee van mijn rechten  
Steun de slachtoffers
Voorlichting maandag 5 feb 2018

Blog #5 – Het belang van zorgcoördinatie: in gesprek met Daniëlle van Went, regio Eindhoven



Gemeenten spelen een belangrijke rol in de strijd tegen mensenhandel. Zij hebben een verantwoordelijkheid op het gebied van preventie, signalering, handhaving, hulpverlening en ook bij het opwerpen van barrières. Het aantal gemeenten dat erkent dat in hun gemeente mensenhandel plaatsvindt en investeert in goede zorgcoördinatie voor slachtoffers van mensenhandel is laag. De regio Eindhoven vult deze zorgcoördinatietaak al wel in. Goede reden om Daniëlle van Went, zorgcoördinator vanuit Lumens in Eindhoven, aan het woord te laten.

Hoe ziet jouw functie als zorgcoördinator eruit?
"Wat we hoofdzakelijk doen is, de naam zegt het al, het coördineren van zorg voor slachtoffers van mensenhandel. Een slachtoffer komt bij ons binnen via de politie, de huisarts, of bijvoorbeeld via schoolmaatschappelijk werk. Er wordt advies gevraagd, of er wordt een melding gedaan. Bij een melding nemen we deze op en plannen we een intake met het (mogelijke) slachtoffer. We praten met hem of haar, proberen te achterhalen wat er gebeurd is, wat de risico's zijn (is het slachtoffer veilig?) en wat de mogelijkheden zijn. Na deze inventarisatie gaan we in gesprek met onze gedragswetenschapper. Samen kijken we dan welke hulp en steun het beste past. En dan proberen we te regelen dat dat er komt.

Wanneer er een melding binnenkomt maken we een dossier aan. Ook kijken we of we overlapping zien tussen zaken. Of er bijvoorbeeld meerdere meisjes door dezelfde dader worden uitgebuit. Zodra we dat zien organiseren we een groot overleg met alle betrokken hulpverleners en politiemensen. We proberen altijd het overzicht te houden. Verder hebben we een casusoverleg met team mensenhandel van de politie en een zorgoverleg met hulpverleningsinstanties uit de regio. Daar bespreken we casussen die worden ingebracht door externen. Of we bespreken gezamenlijk casussen die wij zelf hebben waarbij we op zoek zijn naar de juiste aanpak. Verder doen we veel aan preventie. We doen vaak mee aan projecten op scholen, laten posters maken en we geven voorlichting en training over mensenhandel, bijvoorbeeld op Airport Eindhoven.
  "Als je wilt dat slachtoffers naar je toe komen, moet je laten weten dat je er bent."  


Lang verhaal kort: onze hoofdtaak is het coördineren van zorg in de regio. Maar als je wilt dat slachtoffers naar je toe komen, moet je laten weten dat je er bent. Daarin is het veldwerk ontzettend belangrijk. Zonder dat je bewustzijn tot stand probeert te brengen, kunnen mensen ook niet gaan signaleren, en kunnen ze dus ook geen slachtoffers melden. Vooral bij jongensprostitutie is dit van belang. Deze jongens worden niet gezien door anderen, dus je moet ze zelf gaan zoeken.

We doen sinds 2015 onderzoek naar jongensprostitutie. Als veldwerker zijn we daarin on- en offline actief. We krijgen een tip dat er ergens iets mis is en gaan er dan zelf naar toe. Vaak betreft het homo-ontmoetingsplekken, soms in een huis, in een park. De veldwerker kijkt of ze jongens aan kan spreken waarbij er een vermoeden is van dwang. We gaan dus zelf op onderzoek uit, outreachend noemen we dat. Het lastige is dat er in Nederland – alhoewel blij met de recente publiciteit – nog zo weinig aandacht voor dit onderwerp is. Het lijkt soms vechten tegen de bierkaai om de omvang van het probleem in Nederland duidelijk te krijgen. We blijven ons afvragen of mensen het nou niet willen zien en horen… Die jongens zijn niet minder belangrijk dan die meiden!"

Hoe verloopt een typische werkdag voor jou?
"Het meest typische is wel dat ik altijd met plezier naar mijn werk ga. Ik denk vaak: dit vind ik moeilijk, maar nooit: dit is niet wat ik wil. Eerst check ik mijn mails en de telefoontjes, want waarschijnlijk zijn er weer nieuwe meldingen binnengekomen. Daar begin ik mee. Overdag hebben we soms casus- of zorgoverleg, of teamoverleg. We doen vooral veel intakes.
  "Het meest typische is wel dat ik ondanks alle heftigheid,
altijd met plezier naar mijn werk ga."  


Kenmerkend is dat je bij elk slachtoffer weer bedenkt hoeveel moeite het hen heeft gekost om zich te melden en wat ze doorgemaakt hebben. Je richt je vooral op het opbouwen van vertrouwen en probeert objectief naar de zaak te kijken. Het is voor de meeste mensen niet makkelijk om zomaar bij een vreemde je verhaal te doen. Bijzonder is ook de dagelijkse confrontatie met een deel van de maatschappij dat voor velen denk ik onbekend is, en dat je ook blijft raken. De hele dag zie en hoor je verhalen, beelden, foto's, filmpjes, over seks onder dwang.

Wat ook heel typerend is voor een werkdag is dat we toch ook lol hebben. Dat is nodig als tegenwicht voor wat je continu onder ogen krijgt. Bijna elke dag verbaas ik me weer over de heftigheid van dingen, de manieren die men vindt om meisjes/jongens te ronselen voor gedwongen prostitutie.

Met wat voor partners werk je zoal samen?
"We hebben zorgoverleg met wijkteams, GGD, GGZ, Jeugdarts, CSG, Humanitas, Leger des Heils, schoolmaatschappelijk werk, jeugdwerk en politie. Dan heb je nog het gemeentelijke de-escalatieteam (GDT), daar zitten we ook bij. Ook nemen we deel aan het zorgcoördinatorenoverleg georganiseerd door CoMensha en hebben we met hen ook regelmatig telefonisch overleg. Als bijvoorbeeld het GDT vermoedens heeft van mensenhandel, schakelen ze ons meteen in en dan schuiven we aan bij het eerstvolgende overleg. Bij SMW en vrouwenopvang NEOS idem dito. De lijntjes lopen heel goed. Er zijn vast ook veel mensen/organisaties die ons niet weten te vinden, maar we proberen onze naamsbekendheid te vergroten. Vluchtelingen in de Knel, AZC's en IND zijn ook partijen waar we mee samenwerken.

Cliënten kunnen dus te maken krijgen met de residentiële opvang, een psychiater, trauma-arts, ziekenhuis wanneer er lichamelijk onderzoek nodig is, soms ook een abortuskliniek. Het Leger des Heils schakelen we in wanneer iemand uit de prostitutie wil en daar begeleiding bij nodig heeft. Humanitas als iemand een maatje nodig heeft. Systeemtherapie en het CJG zetten we in als het om gezinsproblematiek gaat. Wanneer de cliënt hulpverlening heeft, blijven wij op afstand betrokken."

Als ik dat zo hoor lijkt er een flink aanbod van hulporganisaties met expertise voor deze doelgroep te zijn. Klopt dat?
"Dat valt tegen. We zijn genoodzaakt om door te zetten naar genoemde instanties, omdat er te weinig specifiek aanbod is voor deze doelgroep. Uitzonderingen daargelaten natuurlijk, Humanitas en Leger des Heils zijn heel goed en kundig met de vrouwelijke slachtoffers van mensenhandel. Maar andere instellingen, Blijf van m'n lijf huizen en vrouwenopvang zijn meestal niet gespecialiseerd in slachtofferschap mensenhandel. Je kijkt wat het belangrijkst is en als dat veiligheid is, plaats je ze daar vanwege veiligheid. Terwijl je eigenlijk meteen het hele pakketje wilt aanbieden: veiligheid, behandeling, medische zorg, etc. Dat hebben we gewoon niet. Fier (Friesland) en Sterk Huis (West-Brabant) bieden dit wel, maar daar is meestal weinig plek.

Wij (Lumens) zijn dit jaar met Koraalgroep om de tafel gegaan. Koraal is gespecialiseerd in begeleiding en behandeling van jongeren met een LVB (licht verstandelijke beperking). LVB is vaak een zogenaamde contra-indicatie – een reden om iemand niet op te nemen – voor instellingen waar we slachtoffers naar door willen sturen. Ik snap dat er contra's moeten zijn, maar wanneer je mensen met LVB uitsluit, sluit je een grote groep uit van zorg. Er is nu een intentieverklaring en een samenwerkingsverband tussen Lumens en Koraalgroep, waar ik heel erg blij mee ben.

Begin 2018 gaan we in ieder geval met twee groepen starten. Uitgangspunt bij de nieuwe methodiek is de zorgbehoefte van het slachtoffer. Bij de start krijg je meteen traumatherapie, als onderdeel van een standaardpakket. Daarmee leg je de basis voor verwerking en uiteindelijk het weer oppakken van je leven. We gaan hulpverleners werven voor deze groepen. De kandidaten die doorgaan, zullen een maand lang training krijgen over mensenhandel en hoe je hiermee omgaat als hulpverlener, zodat we straks met gespecialiseerde medewerkers aan het werk kunnen. Het is belangrijk dat in LVB-instellingen slachtoffers van gedwongen prostitutie ook daadwerkelijk hulp krijgen bij dit slachtofferschap, en niet alleen op gebied van de LVB. We proberen met dit aanbod te voorzien in een behoefte. Het frustrerende is dan dat wanneer je financiering wilt regelen, men zegt alleen iets te willen financieren wat er al is. Maar iets moet toch eerst starten om te kunnen bestaan… We hebben besloten dat we toch gaan starten, ook al is de financiering er (nog) niet."
  "Alle credits voor de gemeente Eindhoven:
zij nemen mensenhandel en jeugdprostitutie serieus."   


Hoe is de zorgcoördinatiefunctie in deze regio tot stand gekomen? Kostte het veel moeite om de functie financieel rond te krijgen?
"Zorgcoördinatie was hier al toegezegd voor ik kwam. Het was een gespreid bedje wat dat betreft. Het was wel afgebakend: voor zoveel jaar, zoveel uur, etc. De financiële middelen waren er al. We gingen aan de slag met het functieprofiel van CoMensha: wat past daar bij, wat voeg je als maatschappelijke organisatie nog extra toe. Dat is uiteindelijk het huidige pakket geworden. Wat dat betreft alle credits voor de gemeente Eindhoven: zij nemen mensenhandel en jeugdprostitutie serieus en ontkennen niet dat het hier is. Ik heb alle vrijheid gekregen om te pionieren in het onderzoek naar jongensprostitutie.

Het is wel lastig, we zitten namelijk tegen een gebied aan waar nog geen zorgcoördinatie is. Als omliggende gemeenten het ook willen en ervoor willen betalen, dan zetten wij onze expertise daar ook graag in. Ze hoeven het wiel niet opnieuw uit te vinden. Gemeenten die zeggen dat er bij hen geen mensenhandel is, hebben het toch echt bij het verkeerde eind. Ik vind het erg dat zij hun verantwoordelijkheid niet nemen voor de slachtoffers in hun regio. Ik vind eigenlijk dat ze daarmee ook mensenhandel in de hand werken, en het laten bestaan. Je kunt tegenwoordig gewoon niet meer zeggen dat mensenhandel er in het hele land is, behalve in je eigen gemeente."

Hoe staan ketenpartners in de regio tegenover de functie?
"Wat wij terugkrijgen is dat het heel fijn is dat we er zijn, dat we met onze expertise meedenken, advies geven, en meldingen oppakken. Alle professionals zouden eigenlijk getraind moeten zijn op het gebied van mensenhandel. In ieder geval op algemeen niveau: wat is mensenhandel en hoe signaleer je het? Dat geldt voor medewerkers bij behandelgroepen, maar ook voor gemeenteambtenaren, voor politieagenten op straat, voor schoolmaatschappelijk werkers, voor jeugdwerkers, voor medewerkers van een abortuskliniek en van het vliegveld, het geldt voor ons allemaal.

Hoe staan cliënten tegenover de functie?
"Velen geven aan: 'Jullie hebben voor mij echt het verschil gemaakt, na jaren van niet gezien zijn,' of ze zeggen, nu ze hun eigen kamertje hebben en hun eigen spulletjes: 'Hier had ik nooit kunnen zijn zonder jullie zorg en hulp'. Of ze zeggen: 'Als we weer een foute keuze maken, is er in ieder geval één plek waar we altijd terug kunnen komen'. Iemand van niets naar iets helpen. Dat zijn die kleine successen die misschien wel grote gevolgen hebben. Dat is waar je het voor doet."
  "Mensenhandel is de snelst groeiende criminaliteitsvorm,
het haalt je zo snel in."  


Wat kom je in jouw regio tegen aan trends en knelpunten?
"Een knelpunt is zoals gezegd dat we niet goed kunnen doorverwijzen naar gespecialiseerde hulpverlening/opvang. Een trend is… de onlinewereld van ronselen. Hij wordt groter en heftiger. Je hebt het gevoel tegen een enorme berg op te lopen, en hier help je eens iemand, en daar kun je eens wat voor een ander betekenen, en dan kom je boven op die berg en kijk je naar beneden, en je ziet gewoon een verdorde boel. Hoe krijgen we het nou met zijn allen voor elkaar dat die kleiner wordt? Mensenhandel is de snelst groeiende criminaliteitsvorm, het haalt je zo snel in.
Waar ik me grote zorgen over maak is hoe kinderen tegenwoordig opgroeien. Dat het normaal is om seks te hebben voor 'doekoe' (geld/red.), om iemand een blaffer tegen zijn hoofd te zetten, om 'werkpaarden' te hebben (dat zijn dan meisjes die voor je werken/red.). Op liedjes van een rapper als Boef wordt massaal meegezongen door jongeren. Zingen over 'doekoe', 'bitches', geweld… Ik vind het gewoon eng. Zo denken jongeren dat dingen die jij en ik niet normaal vinden, wel normaal zijn. Deze dingen worden online massaal gedeeld. Normen en waarden lijken niet meer te bestaan. Er ligt ook een taak bij ons. Wij moeten onze ogen niet sluiten voor wat er speelt."

Heb je tips voor regio's waar nog geen zorgcoördinatie is?
"Sowieso begint het bij erkennen dat we een probleem hebben in elke regio. Luister als organisatie of gemeente naar het verhaal van een slachtoffer en vervolgens naar je innerlijke drive om daar wat aan te willen doen. Dan is het nog niet eens zo belangrijk of iets op dat moment al staat. Ook al is er binnen je organisatie nog niet de volledige expertise, er zijn ook vijftien, zestien regio's waar wel zorgcoördinatie is. Maak daar gebruik van!

Geïnteresseerde gemeentes en organisatie zijn hier ook altijd welkom. Ik wil hen meenemen, op de werkplek, het veld in, ik wil het ze laten zien. Het is niet groots, wij zitten hier ook gewoon aan een bureau met een computer en een telefoon. Er moet niet te veel verloop zijn bij de mensen die er zitten. We merken dat dat heel belangrijk is in de contacten die je hebt, omdat het zo'n heftig onderwerp is. Wisseling van personen is dan niet zo fijn. Je verliest expertise en het vertrouwen met de cliënten moet opnieuw worden opgebouwd. Zowel met cliënten als met ketenpartners. Het is wel een baan waar je echt intrinsiek gemotiveerd voor moet zijn. Je kan niet na een half jaar zeggen: oh ik vind het toch niet zo leuk, ik ga wat anders zoeken. Zo'n baan is het niet. Betrokkenheid is heel belangrijk. Er wordt nergens gevraagd om het wiel opnieuw uit te vinden. Er ligt al zoveel kennis en expertise. Kijk wat bij je past en ga aan de slag!"

Kijk hier voor meer informatie over zorgcoördinatie in Eindhoven.

CoMensha en zorgcoördinatie

CoMensha zet zich onder andere in om een landelijk dekkend systeem van zorgcoördinatie van de grond te krijgen, zodat elk slachtoffer van mensenhandel adequate hulpverlening krijgt. De commissie Lenferink onderschrijft dit belang in haar advies (voorjaar 2015).

Door onze unieke, verbindende positie in de keten zijn we in staat om knelpunten, tendensen en succesfactoren te signaleren in de uitvoering van het mensenhandelbeleid en de agendering hiervan.

We zijn organisator en voorzitter van het zorgcoördinatorenoverleg, waar we de zorgcoördinatoren een platform bieden om ideeën, knelpunten, trends, etc. uit te wisselen.

Omdat we tevens het Strategisch Overleg Mensenhandel (SOM) voorzitten én lid zijn van de Taskforce Mensenhandel, hebben we de mogelijkheid om knelpunten uit de praktijk op landelijk niveau op de agenda te zetten.


Februari 2018
CoMensha | Mensenhandel in beeld
Erin van de Weijer, consulent aanpak mensenhandel