menu Steun ons
Kim
Kim  Mijn verhaal Ze hebben zich allemaal op afschuwelijke wijze aan mij vergrepen  
Steun de slachtoffers

Column Ina Hut: Waar is Lisa met Kerst….?

In deze tijd van Kerst, gezelligheid, lichtjes en warmte hebben we het graag over positieve dingen, over de samenwerking in de keten bijvoorbeeld die zich steeds beter ontwikkelt, over de multidisciplinaire aanpak, over de extra gelden die zijn uitgetrokken voor de aanpak van mensenhandel, etc. Allemaal positieve ontwikkelingen. Ik wil het feestje ook zeker niet bederven. Toch doe ik een dringende oproep! Want helaas, er vallen nog steeds slachtoffers tussen wal en schip. En dat geldt met name voor slachtoffers van mensenhandel die ook andere problemen hebben, zoals een verslaving of een lichte verstandelijke beperking.
Specifieke groepen slachtoffers van geweld in afhankelijkheidsrelaties vallen vaak buiten de boot als het gaat om de toegang tot passende zorg en opvang. Het is tijd dat er een overkoepelend mechanisme wordt opgezet dat de toegang tot adequate zorg voor deze groepen garandeert.
Sommige geweldsvormen ziet men veel in elke gemeente, zoals huiselijk geweld tegen vrouwen en kindermishandeling. Voor deze groepen is normaliter zorg en opvang beschikbaar. Echter, andere vormen van geweld, zoals mensenhandel, geweld tegen mannen, eergerelateerd geweld en kind-ouder-geweld, worden minder vaak gesignaleerd. Het is een onmogelijke opgave om als afzonderlijke gemeente voor deze groepen gespecialiseerde opvang te organiseren. Dit heeft tot gevolg dat gemeenten moeten samenwerken om de noodzakelijke gespecialiseerde zorg en opvang te kunnen bieden aan slachtoffers van deze geweldsvormen. Het probleem: deze samenwerking ontbreekt op dit moment veelal.

Zo worden bij ons, het landelijk Coördinatiecentrum Mensenhandel, geregeld vrouwen gemeld voor wie geen geschikte opvangplek beschikbaar is in de regio. De oorzaak ligt met name in de financiering van de opvang voor dit soort groepen. Conform de regel van 'regiobinding' financieren gemeenten in principe alleen opvang voor mensen uit de eigen gemeente. Voor veel 'bijzondere groepen' zijn er aparte landelijke afspraken gemaakt. Voor de crisisopvang van buitenlandse slachtoffers van mensenhandel financiert de Rijksoverheid drie opvangcentra, de Categorale Opvang Slachtoffers Mensenhandel (COSM). Voor minderjarige slachtoffers van 'loverboys' (lees: mensenhandelaren) en eergerelateerd geweld bestaat er een VNG raamovereenkomst zodat slachtoffers bij twee opvangcentra terecht kunnen. Voor meerderjarige slachtoffers van diezelfde vormen van geweld heeft het VNG de afgelopen drie jaar uit het overkoepelende gemeentefonds de kosten betaald. Voor mannelijke slachtoffers van geweld geeft de Rijksoverheid zes steden een jaarlijks budget.

Echter, er zijn nog steeds slachtoffers die tussen wal en schip vallen. Zo lukt het ons vaak niet om voor meerderjarige slachtoffers van loverboys opvang te regelen, omdat de gespecialiseerde opvangcentra vol zitten of omdat de opvangcentra geen geïntegreerd hulpaanbod hebben voor slachtoffers van mensenhandel met meerdere problematieken. Zoals bijvoorbeeld een slachtoffer van mensenhandel, die ook verslaafd is en een licht verstandelijke beperking heeft (zgn. multiproblematiek). Het risico is groot dat een slachtoffer opnieuw in de uitbuitingssituatie belandt op het moment dat er geen adequate hulp geboden kan worden. Neem nou Lisa.

Lisa
Lisa leeft al langere tijd een zwervend bestaan en verblijft in diverse dak- en thuislozenopvang. Om in haar levensonderhoud te voorzien heeft zij enkele diefstallen gepleegd. Vanuit de reclassering wordt duidelijk dat er meer speelt bij Lisa. Ze is bij de daklozenopvang geronseld door een mensenhandelaar. Lisa is verslaafd aan drugs, zo verzacht ze haar pijnlijke bestaan. Ze is hierdoor zeer kwetsbaar en in een afhankelijke positie terechtgekomen. De mensenhandelaar dwingt haar te werken in de prostitutie. Als ze weigert, wordt er extreem geweld gebruikt. Toch slaagt ze er in, na anderhalf jaar, om te ontsnappen.

Lisa doet aangifte bij de politie. Zij is angstig, bang dat de mensenhandelaar haar weer op het spoor komt. De politie schat in dat er snel een veilige plek moet komen buiten de regio. Hoewel de reclassering in eerste instantie de verantwoordelijkheid op zich neemt voor het realiseren van opvang, blijft dit zonder succes. Daarom schakelt de reclassering CoMensha in.

De huisarts wordt ingeschakeld en hij schakelt op zijn beurt de GGZ crisisdienst in. De crisisdienst schat echter in dat Lisa geen gevaar voor zichzelf of voor anderen vormt. Daarnaast stelt de crisisdienst dat de verslavingsproblematiek de bovenliggende problematiek vormt. Vanwege deze inschatting zou de verslavingszorg de verantwoordelijke partij zijn. Het risico dat de mensenhandelaar haar op het spoor komt, wordt niet meegenomen.

Het contact met de verslavingszorg levert echter niets op. Spoedopnames worden door de verslavingszorg niet meer verricht. Daarnaast werkt men met verwijsbrieven van de huisarts en zijn er wachtlijsten. Hoewel dit eerste al geregeld is, leidt dit tweede wel degelijk tot een probleem. Er dient daarom eerst, afhankelijk van de duur van de wachttijd, een alternatieve opvang voor enkele weken tot maanden georganiseerd te worden. En dan nog geldt dat de verslavingszorg geen veilige plek voor Lisa kan garanderen. Zij richten zich namelijk enkel op de behandeling van de verslaving. Daarbij verlangt de verslavingszorg de garantie dat er voor Lisa een vervolgplek is geregeld als haar behandeling is afgerond.

Diverse opvanginstellingen voor vrouwen worden door ons gebeld om te overleggen of Lisa ter overbrugging voor enkele weken bij hen op een noodbed kan verblijven. Hoewel enkele opvangorganisaties hier af en toe uitzonderingen op willen maken, is hier nu geen sprake van. Lisa zou mogelijk verslaafd zijn aan cocaïne, waardoor de opvangorganisaties het risico voor opname te groot vinden: mogelijk zou ze snel weer drugs willen 'scoren' en daarmee medebewoners in gevaar kunnen brengen. Bij hoge uitzondering wordt Lisa uiteindelijk geplaatst op een noodbed van een 'safehouse'. Hier kan zij enkele dagen verblijven, waarna ze weer doorgeplaatst moet worden. Zicht op een veilige plek met perspectief is er niet. Lisa moet na een paar dagen vertrekken. Met onbekende bestemming. Tien dagen later wordt ze weer in de gedwongen prostitutie aangetroffen. Ze is door haar mensenhandelaar van straat geplukt, heeft haar vertrouwen in de opvang verloren en ziet geen ander perspectief meer dan zich weer te laten prostitueren.

Als er goede opvang was geweest voor Lisa was dit niet gebeurd. Het is dringend gewenst dat we in Nederland meer opvangmogelijkheden krijgen voor slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek. Adequate en veilige opvang voor deze slachtoffers moet gegarandeerd zijn!
Het kan toch niet waar zijn dat we slachtoffers zo tussen wal en schip laten vallen!

En met Lisa zijn er meerdere slachtoffers waarvoor geen plek is: Kim, Ilse, Joy, Sanne…..en anderen. Waar zijn zij met Kerst?



Noot: In samenwerking met de Universiteit van Tilburg doen wij onderzoek naar de opvang van slachtoffers met multiproblematiek. Dit onderzoek bevindt zich in de afrondende fase, in het voorjaar 2018 zullen we de resultaten publiceren.

Klik hier om terug te gaan naar de Eindejaarsnieuwsbrief 2017-4