menu Steun ons
Jill
Jill  Mijn verhaal Het belangrijkste is dat ik mijn vertrouwen weer terug krijg  
Steun de slachtoffers
Nieuws maandag 26 nov 2018

Terugblik: seminar ‘Uitdagingen bij hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel’

Terugblik: seminar ‘Uitdagingen bij hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel’
Woensdag 26 september 2018 vond ons seminar ‘Uitdagingen in de hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel’ plaats in Nieuwpoort, Den Haag. Ruim 120 belangstellenden vanuit onder andere de hulpverlening, politie, overheid en wetenschap waren vertegenwoordigd. We mogen terugzien op een zeer interessante en afwisselende dag met ook veel nuttige inbreng van de deelnemers naar aanleiding van de onderzoeken die werden gepresenteerd.

De presentaties werden gegeven door onze directeur-bestuurder drs. Ina (H.R.) Hut, prof. Conny Rijken van Tilburg University, prof. dr. Tineke Abma van het VU Medisch Centrum en onze collega's dr. Rik Viergever en dr. Eefje de Volder. Eén van de onderzoeksrapporten 'Slachtoffers van mensenhandel met Multiproblematiek' werd in ontvangst genomen door Kees van der Burg, Directeur Generaal Langdurige Zorg van het ministerie van VWS. Voor diegenen die niet bij het seminar aanwezig konden zijn, was een livestream geregeld.

Een terugblik op een inspirerende dag:
Dagvoorzitter Merel van Dorp opende het seminar, gevolgd door een inleiding van onze directeur-bestuurder Ina Hut. Zij gaf een korte terugblik op alle 'Uitdagingen & Kansen' in de aanpak tegen mensenhandel, zoals twee jaar geleden verwoord op ons seminar rond het dertigjarig bestaan en ging in op de huidige stand van zaken.


Dagvoorzitter Merel van Dorp (l) en Ina (H.R.) Hut, directeur-bestuurder CoMensha (r)

Ina Hut benadrukte als positieve ontwikkeling dat de aandacht voor mensenhandel de afgelopen twee jaar is toegenomen, recentelijk ook mede dankzij prioriteit voor deze vorm van ondermijnende criminaliteit in het Regeerakkoord en de extra gelden die beschikbaar zijn gesteld. Echter, zorgwekkend is dat het zicht op mensenhandel afneemt. Hut pleitte dan ook voor een wettelijke grondslag voor het melden van mogelijke slachtoffers bij CoMensha.

Ze benadrukte verder het belang van een goede ketensamenwerking en het belang van een landelijke dekkende en adequate zorgcoordinatie. Voorts ging ze in op de aanleiding van het onderzoek naar de opvang van slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek, namelijk dat wij als CoMensha slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek moeilijk of niet in de opvang konden plaatsen met alle risico’s van dien.



Presentatie rapport Multiproblematiek
Prof. Conny Rijken van INTERVICT, Tilburg University, gaf vervolgens een presentatie van het onderzoek ‘Slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek, descrepantie tussen hulpvraag’. Het onderzoek werd begin 2016 geïnitieerd door onze oud-collega Nick de Jong, die hiervoor samenwerking zocht met Tilburg University. Rijken stond stil bij de bevindingen van en aanbevelingen uit het onderzoek. Binnen het huidige zorgaanbod is een geïntegreerde aanpak van de problemen van meerderjarige Nederlandse vrouwelijke slachtoffers met multiproblematiek slechts beperkt beschikbaar. Het onderzoek focust op deze specifieke doelgroep. Er is gekeken welke wetgeving en beleidsregels van belang zijn wanneer slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek in aanraking komen met de hulpverlening en opvang. Hierbij komt een verscheidenheid aan zorgwetten naar voren die de toegang tot de Nederlandse zorg niet per se makkelijker maakt.


Prof. Conny Rijken, hoogleraar Human Trafficking and Globalization, INTERVICT-Tilburg University

Diepte-interviews met professionals brachten knelpunten maar ook kansen in het huidige zorgaanbod aan het licht. Zo lijkt de verantwoordelijkheid voor zorgverlening in eerste instantie goed te zijn geregeld in wetgeving, maar blijkt dat deze in de praktijk niet altijd wordt genomen. Er is sprake van onduidelijke financiering en onbekendheid over wie verantwoordelijk is voor te ondernemen acties leidt tot vertraging en duplicatie van werk. De aanspraak op zorg voor deze doelgroep is gefragmenteerd; een ‘lappendeken’. Daarnaast bestaat bij verschillende stakeholders een gebrek aan specialistische kennis waardoor preventie en signalering in de knel komen en slachtoffers niet de hulp krijgen die zij nodig hebben.

Conny Rijken benadrukte de belangrijke rol die zorgcoördinatoren kunnen vervullen voor deze doelgroep en dat landelijke dekking van zorgcoördinatie een must is. Ten aanzien van gemeente riep zij op tot wederzijdse erkenning van elkaars besluiten over toegang tot zorg.

Extra opvangplekken
Het onderzoeksrapport is door Ina Hut aangeboden aan Kees van der Burg, Directeur Generaal Langdurige Zorg van het ministerie van VWS, met de oproep tot de realisatie van specialistische landelijk aanbod van zorg en opvang voor slachtoffers mensenhandel met multiproblematiek en de oproep om meer geïntegreerd te kijken naar de behoeftes van deze doelgroep. Kees van der Burg sprak zijn waardering uit voor dit onderzoek dat duidelijk laat zien wie waarvoor verantwoordelijk is. Hij gaf ook aan benieuwd te zijn naar hoe het gaat met mensen nadat er hulp en ondersteuning is geboden en welke interventies effectief zijn gebleken. Vervolgonderzoek hierop zou wenselijk zijn.

Daarnaast gaf Kees van der Burg aan dat een deel van de extra financiële middelen uit het Regeerakkoord ingezet zouden moeten worden voor extra plekken in de opvang en dat de VNG bezig is met een marktconsulatie naar welke plekken wenselijk zijn. (NB. Inmiddels is bekend dat er specialistische opvang voor slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek zal worden gerealiseerd. Zie het programma Samen tegen mensenhandel).


Vlnr op de foto: Conny Rijken, professor aan Tilburg University die het rapport 'Slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek' op het seminar van 26 september te Nieuwspoort heeft gepresenteerd, Kees van der Burg, Directeur Generaal Langdurige Zorg van VWS, en Ina Hut, directeur-bestuurder CoMensha..

Paneldiscussie
Na een korte pauze vond een paneldiscussie plaats met de deelnemers uit de zaal aan de hand van stellingen over uitdagingen bij hulpverlening aan slachtoffers van mensenhandel met multiproblematiek. In het panel zaten Younice Ettes (zorgcoördinator bij HVO Querido), Julie Bocken (gedragswetenschapper bij Koraalgroep), Ineke van Buren (programmamanager bijzonder doelgroepen bij Leger des Heils) en Conny Rijken.


De paneldiscussie leidt tot veel interactie met het publiek

In de discussie kwam naar voren dat er goed gekeken moet worden hoe gemeenten hun verantwoordelijkheid kunnen nemen in de zorg en opvang van slachtoffers mensenhandel. Er zijn hierbij verschillende varianten, lokaal, regionaal en bovenregionaal. Een slachtoffer mag niet de dupe worden van hoe dit wordt vormgegeven. Landelijke coördinatie hierop is wenselijk, met name als het gaat om het bieden van perspectief.
Wat ook in de discussie naar voren kwam was dat 'de GGZ op slot zit', dat doorstroom van mensen uit de opvang lastig is en dat financiering van zorg en opvang vaak niet goed rond te krijgen is vanwege gebrek aan kennis bij gemeenten en zorgverzekeraars over deze doelgroep. CoMensha zal dit signaal in haar overleggen met onder andere het ministerie van VWS naar voren brengen.

Intermezzo
Na de pauze, die muzikaal omlijst werd door een twee conservatoriumstudenten met viool en een contrabas, was er na de lunch een 'energizer' door spijkerenhamer.nl. Lucia Bomert, Greet Vos en Ruud de Grood (piano), betrokken de aanwezigen in het wel en wee rondom cliëntenparticipatie. Het zorgde voor een vrolijke noot met een moraal.



Presentatie over onderzoek ‘Severe forms of labour exploitation – foreign workers'
In de middag presenteerde collega Eefje de Volder (onder embargo) de Nederlandse resultaten van het onderzoek van de EU Fundamental Rights Agency (FRA) naar ernstige vormen van arbeidsuitbuiting. Dit onderzoek is in acht landen uitgevoerd, in Nederland door CoMensha. Het vergelijkend, overkoepelend rapport zal in 2019 worden gepresenteerd door FRA.

In dit onderzoek staan de ervaringen en perspectieven centraal van arbeidsmigranten in een situatie van arbeidsuitbuiting. Hun ervaringen en inzichten in de aard van arbeidsuitbuiting, het (al dan niet) vragen om hulp, het ontvangen van ondersteuning/zorg en (de toegang tot) de rechtsgang (inclusief het recht op compensatie) als ook hun aanbevelingen om arbeidsuitbuiting te voorkomen en mensen sneller uit een arbeidsuitbuitingssituatie te krijgen; het draagt allemaal bij aan ons begrip van wat werkt, en wat niet werkt in het beleid en de praktische uitwerking van het voorkomen en aanpakken van arbeidsuitbuiting.

Het FRA Rapport laat zien hoe belangrijk het is slachtoffers van arbeidsuitbuiting aan het woord te laten en hun ervaringen en perspectieven mee te nemen in de aanpak van mensenhandel. Zonder slachtoffers van arbeidsuitbuiting zelf aan het woord te laten zal de aanpak van arbeidsuitbuiting altijd te kort schieten.


Onze collega's dr. Eefje de Volder en dr. Rik Viergever presenteren hun onderzoeken

Presentatie rapport 'Facing Forward'
Collega Rik Viergever gaf in de middag een presentatie over het rapport 'Facing Forward'. Het rapport is onderdeel van zijn PhD onderzoek en geschreven in samenwerking met zijn promotoren van de London School of Hygiene and Tropical Medicine (LSHTM) en het Radboudumc, en presenteert negen verhalen van mensen die in een mensenhandelsituatie hebben gezeten.

De verhalen focussen op de periode ná de uitbuiting en gaan over hoe men de opvang en zorg heeft ervaren. Het rapport en de presentatie geven meerdere conclusies, maar de belangrijkste was dat na in een mensenhandelsituatie te hebben gezeten, mensen heel graag weer een waardevol leven willen bereiken, met een familie, vrienden en werk.
De deelnemers in de studie van Viergever waren enorm bereid om naar dat leven toe te werken en vonden daartoe manieren - zoals het leren van Nederlands, vrijwilligerswerk doen en diverse vaardigheden leren - onder omstandigheden die zeer restrictief waren (men mocht vaak niet werken en autonomie werd vaak niet gestimuleerd vanuit de opvangcentra).

Twee doelen
De les van het onderzoek: zorg ervoor dat opvang en zorg nadat men uit de mensenhandelsituatie is, twee doelen dient:
1) het omgaan met de ervaringen in het verleden en verwerken van eventuele trauma's;
2) maar ook het toewerken naar een betekenisvolle toekomst, met familie, vrienden en werk.

Presentatie over verschillende methoden van patiënt-/cliëntparticipatie in de zorg/opvang
Aansluitend liet prof.dr. Tineke Abma van het VU Medisch Centrum zien waarom participatie van cliënten / patiënten zo belangrijk is, en wat voor vormen van participatie er allemaal zijn.


Prof. dr. Tineke Abma van het VU Medisch Centrum over het belang van cliëntenparticipatie

Participatie van cliënten in zorg en opvang na mensenhandel
Ter afsluiting van de middag werd een levendige discussie gevoerd over het of, hoe en waarom van cliëntenparticipatie in de zorg en opvang voor mensen die in een mensenhandelsituatie hebben gezeten. Zo gaf een aantal mensen op het podium korte pitches: Carla Scherpenhuizen van Wende / Perspektief gaf een presentatie over hun cliëntenraad, Odette Hensen van HVO Querido pitchte over de opleiding voor ervaringsdeskundigen die werkzaam zijn in de maatschappelijke zorg, Marijke ten Brink van het Expertisecentrum Seksualiteit Sekswerk en Mensenhandel (ESSM) vertelde over hoe meningen/visies van cliënten spelenderwijs worden meegenomen (denk aan intakes, exitgesprekken) en Liesbeth van Bemmel en Inge Verdaasdonk, beiden van de Federatie Opvang, gingen in op hun Verbeterpanel VO dat zes jaar lang gelopen heeft.
De algemene consensus van publiek en panel was dat dergelijke participatie in zorgmanagement en co-creatie van beleid en praktijk belangrijk is.


Een levendige discussie door panel en publiek onder begeleiding van Eefje de Volder en Rik Viergever (vlnr op de foto's: Carla Scherpenhuizen, Odette Hensen, Marijke ten Brink, Liesbeth van Bemmel en Inge Verdaasdonk).

Op de vraag om suggesties te geven voor wat CoMensha zou kunnen doen om participatie en co-creatie van cliënten in de zorg en opvang te verbeteren, gaf het publiek twee suggesties:
1) Het zou goed zijn als CoMensha het opzetten van een landelijke (ex-)cliëntenraad zou faciliteren, als raadgever vanuit ervaringsperspektief voor nieuw beleid over zorg en opvang na mensenhandel;
2) Het zou goed zijn als CoMensha de leiding zou nemen in het ontwikkelen van richtlijnen voor de opvangcentra en andere zorg- en hulpverleners over participatie en co-creatie, met name over waarom dat belangrijk is, en welke vormen van participatie en co-creatie je allemaal kan toepassen in de zorg en hulp.

CoMensha werkt deze suggesties nu uit samen met een aantal stakeholders en is voornemens om hiervoor subsidieaanvragen in te dienen, zodat in de loop van volgend jaar gestart kan worden met deze verbeterpunten voor cliënten in de zorg en opvang.

De reacties op het seminar waren reeds op de dag zelf zeer positief: het programma was 'divers en interessant en bood veel handvatten om bij de eigen organisatie mee aan de slag te gaan'. Ook de interactie met het publiek werd op prijs gesteld. Directeur-bestuurder Ina Hut sloot de dag dan ook met gepaste trots af en sprak de wens uit dat hetgeen vandaag allemaal aan de orde was gekomen, snel wordt toegepast in de praktijk. En CoMensha ondersteunt daarbij graag in raad en daad.

Vooralsnog zal in 2020 wederom een seminar door CoMensha worden georganiseerd. Zo mogelijk graag wederom op de prima locatie van Nieuwspoort. Onze dank geldt, naast aan alle aanwezigen en de sprekers, ook het team van Nieuwspoort.



Het seminar terugkijken? Klik hier voor de 'livestream'.

Bekijk hier de presentaties van Conny Rijken, Rik Viergever en Tineke Abma.
De rapporten 'Multiproblematiek' en/of 'Facing Forward' zijn desgewenst in hard copy verkrijgbaar. Stuur een mail naar communicatie[at]comensha.nl.

(bovenstaande foto's zijn gemaakt door fotograaf Barbara Vreekamp)